ზაზა ფირალიშვილი – მეგზური და მოხეტიალე (ესსე მერაბ მამარდაშვილის შესახებ)

0
355

80-იანი და 90-იანი წლები ჩვენი ისტორიის სრულიად განსაკუთრებული მონაკვეთია. ბედმა ტყვეობაში ნამყოფებსა და ტყვეობაში გაშინაურებულებს თავისუფლება შემოგთავაზა მაშინ, როდესაც ჩვენი სული საბჭოური ცნობიერების უცნაური წარმონაქმნებით იყო გაჟღენთილი. ჩვენ თითქოს ყველამ გავიმეორეთ ისტორია გერმანელი ადამიანისა, რომელიც 20 წლის ასაკამდე მამას სარდაფში ჰყავდა ჩაკეტილი და მხოლოდ ამ უკანასკნელის სიკვდილის შემდეგღა შეძლო ტყვეობიდან თავის დაღწევა. ჩვენც, მის მსგავსად, თავისუფლება მოულოდნელად გვეწვია, ისე, რომ ჩვენს სულში მხოლოდ მისი ფრაგმენტებისათვის თუ მოიძებნებოდა ადგილი, ხოლო მთელ დანარჩენ სივრცეს სწრაფად ავსებდა თავისუფალი სულის მახინჯი ორეულები. ეს კი ჩვენს მონობას უფრო ადასტურებდა, ვიდრე იმას, რომ როგორც იქნა, ბორკილები აგვხსნეს. ჩვენი თავისუფლება უმალ მონობაში შექმნილი ქიმერებით სუნთქავდა და თუკი მანამ ძალადობით არ გვაძლევდნენ საშუალებას, ისტორიულ სივრცეს დავბრუნებოდით, ახლა ეს ქიმერები გვიღობავდნენ გზას. მათი დაძლევა კიდევ უფრო ძნელი აღმოჩნდა, რადგან ამ დროს ხილული მტერი არსად ჩანს, უფრო სწორად, მისი ერთადერთი ხილული სახე შენ თავადვე ხარ და ასე შეიძლება, ერთ მშვენიერ დღეს წარმოიდგინო, რომ შენთვის, თურმე, თავისუფლება თვითმკვლელობას უდრის, რადგან იგი ნაჩვევ და გაშინაურებულ სახიჩარს არ შეიგუებს. მერაბ მამარდაშვილი ხშირად იმეორებდა, რომ ჩვენი სულიერი ცხოვრება სავსეა მკვდარი ნარჩენებით და მათი გარჩევა ცოცხლისაგან ხშირად შეუძლებელია. ყოველი ჩვენი მდგომარეობისათვის არსებობს მისი მკვდარი დუბლი. ამიტომაც არის, რომ მკვდარი ჩვენს შემდეგ კი არ არსებობს, არამედ როგორღაც მონაწილეობს ჩვენს არსებობაში, მონაწილეობს, როგორც ჩვენივე მახინჯი ორეული.

აქედან ისიც გამოდის, რომ თავისუფლებიდან გაქცევა მხოლოდ პასუხისმგებლობისაგან გაქცევა არ ყოფილა. სამწუხაროდ, ჩვენთვის, ამგვარი ისტორიული ბედის ადამიანებისათვის, იგი უმალ საკუთარი სახიჩრობის, საკუთარი მახინჯი ორეულის ცქერით უზნეო ტკბობაცაა. თომას მანი “დოქტორ ფაუსტუსში” ჯოჯოხეთს ახასიათებს, როგორც საკუთარი ტანჯვით უგვან ტკბობას. სახიჩრობამაც ასე შეიძლება აღძრას უცნაური, დამამცირებელი მონური სიტკბოების გრძნობა, არაბუნებრივი ჰიპნოტურობით რომ გვითრევს.

ასე გადაიქცა მრავალი ჩვენთაგანისათვის ის მეტაფორები, რომლებითაც თავისუფლება გამოიხატება, საფრთხედ, მონობაში ნაშობ ქიმერებს რომ დევნიდნენ ჩვენი სულიდან. არადა, ეს მეტაფორები, როგორც ჩვენი თანაარსებობის დინამიკური ძალები ვერა და ვერ დაიბადებოდნენ ცნობიერების იმ ფორმებში, რომლებიც უმალ ემპედოკლესეულ ნახევარარსებებს მოგვაგონებდნენ. თუ დაიბადებოდნენ, მხოლოდ როგორც ასტრალურ არსებათა ნიღბები, როგორც კომუფლაჟი იმ ცნობიერებისა, რომელმაც სამოცდაათი წელი მონობაში გაატარა და რომელმაც არა მხოლოდ იგუა ბოლშევიკური სიცრუე, არამედ, ბოლოს და ბოლოს, თავადაც დათანხმდა სახიჩარის ბედსა და ვითომც და არსებობას, რადგან არაჩვეულებრივი, მე ვიტყოდი, სასაზღვრო მოქნილობით შეძლო მითო-პოეტური ქიმერებისათვის შეეფარებინა თავი და ისე ეძია შური თავსმოხვეულ სინამდვილეზე. ამით კი მონობა მხოლოდ გაორმაგდა: ერთი მხრივ, ბოლშევიზმი, მეორე მხრივ ეფემერული არსებობის ცვედანი სიტკბოება. თავს დამტყდარი თავისუფლება კი მხოლოდ გვახსენებდა ჩვენს ამ ორმაგ მონობას. და ჩვენც ვიბრძოდით _ არა იმისთვის, რომ თავისუფალი არსებანი ვყოფილიყავით, არამედ საიმისოდ, რომ თავისუფლება ჩვენი ქიმერების ადექვატური გაგვეხადა. შედეგად კი იგი უცნაურ ექსტატურ-მითოლოგიურ ენაზე ამეტყველდა და დღემდე მეტყველებს. ამიტომაც გამოიყურებოდა ხოლმე ჩვენი თავისუფლება ზოგჯერ არანაკლებ შემზარავად, ვიდრე ჩვენი მონობა. ის, რაც მონობისას მომხიბლავი მითო-პოეტურ ქიმერა იყო, ჩვენს წყევლად და ჩვენი ისტორიული ხელთუპყარობის სიმბოლოდ იქცა.

და თუ ყველაფერ ამას გავიხსენებთ, ისიც ცხადი გახდება, თუ როგორი მადლი იყო ამ ვითარებაში ჩვენთვის მართალი და პატიოსანი აზროვნების პრეცენდენტები, რომელთაც ჩვენს გარემოში გაბატონებული მკვდარი სააზროვნო ფორმებისა და ტყვეობაში შექმნილი მახინჯი საკომუნიკაციო დემონებისაგან უნდა გავეთავისუფლებინეთ _ სწორედ რომ მართალი და პატიოსანი აზრის უნიკალური გამოცდილება, ჩვენამდე რამდენიმე ადამიანს მოჰქონდა და, მათ შორის, მერაბ მამარდაშვილს.

მისი ნააზრევი ჩვენი კოლექტიური ბედის ნაწილია. ვფიქრობ, ეს ცხადი უნდა იყოს იმ ადამიანებისთვისაც, ვინც თუნდაც მიახლოებით იცნობს მის ნააზრევს, ვინც უწყის, რა გავლენა მოახდინა მან 80-იანი წლების მეორე ნახევრის საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებაზე ან რა გავლენა იქონია 90-იანი წლების ქართული არასაბჭოთა ინტელიგენციის ჩამოყალიბებაზე. ცხადია, არ ვგულისხმობ იმათ, ვინც მხოლოდ ზერელედ, მხოლოდ მეორეული და მესამეული წყაროებით იცნობს მის რამდენიმე გამონათქვამს, რომელთა საფუძველზეც ამ ადამიანის სახელი ზოგისთვის უარყოფით სოციალურ სიმბოლოდ ქცეულა. გამონათქვამებსაც აქვთ თავისი ბედი. ისინი ისე შეიძლება ათრიო, რომ სულ მალე ვეღარც იცნო: თითქოს იგივე სიტყვებია, მაგრამ აზრი აზრის რაღაც უცნაურ სუროგატს დამსგავსებია, კოლექტიური ბოდვის ეპიცენტრად ქცეულა და ძირეულად დაპირისპირებია იმას, რასაც იგი მთელი თავიდან ემსახურებოდა: მართალ და პატიოსან აზროვნებას.

არადა, არსებობს ერთი ბანალური გარემოება: როდესაც ფილოსოფოსის მნიშვნელობა გარკვეულ კრიტიკულ ზღვარს გასცდება, მნიშვნელობა აღარ აქვს, ვეთანხმებით მის ნააზრევს თუ არა. მერაბ მამარდაშვილი საქართველოში გადმოსახლებიდან სულ მცირე ხანში “გასცდა ამ ზღვარს” და მასთან მიმართებაში განცხადება იმისა, ეთანხმები თუ არა, ვფიქრობთ, უმალ იმის აღიარებაა, რომ, მუსიკალური სმენის მსგავსად, ფილოსოფიური სმენა არ გაგვაჩნია _ ის იდუმალი ინტუიცია, რომელიც გვაგებინებს, საქმე გვაქვს თუ არა ფილოსოფიასთან. ეს უკანასკნელი ხომ ერთადერთ ვერიფიკაციას ექვემდებარება _ ვერიფიკაციას ჩვენი ფილოსოფიური სმენით, რომლის წყალობითაც თუკი ვინმეს ნააზრევი რეზონანსში აღმოჩნდა ჩვენი სულის ფარულ დინებებთან, თუკი ის ჩვენს ცნობიერებაში პოზიტიურ ან, თუნდაც, ნეგატიურ შფოთს იწვევს, ვაღიარებთ, რომ საქმე გვაქვს ფილოსოფოსთან, საქმე გვაქვს იმგვარ ფენომენთან, რომლის არსებობასაც ანგარიში უნდა გაუწიო და რომლის თანხლებითაც მოუწევს შენს ცნობიერებას ამიერიდან მოძრაობა. ამ უკანასკნელს უკვე მისცემია ახალი ნიშნული, რომელსაც ნებით თუ უნებლიედ უნდა გაუწიოს ანგარიში, თუნდაც იმით, რომ დარღვეული ინტელექტუალური კომფორტისა და დაკარგული სიცხადეების გამო ქოქოლა აყაროს მას. ამ აზრით, ქართულ გარემოში მერაბ მამარდაშვილი შედგა როგორც ფილოსოფოსი და ნებისმიერი მცდელობა, რომ თვალი აარიდონ მის არსებობას, მხოლოდ გულუბრყვილო და ვოლუნტარისტული რწმენაა იმისა, რომ პრინციპულად არის შესაძლებელი შენი გარემოს ხელახლა გასადავება და ყველაფრის დაყვანა იმგვარ სემიოტიკურ არსენალზე, რომელსაც კოლექტიური დემონების მორჩილი გონება იოლად ინელებს.

აქ რიჩარდ რორტის გავიხსენებდით: ერთგან იგი აღიარებს, რომ მას არ გააჩნია რელიგიური სმენა და, ამდენად, არ ესმის რელიგიური იდეები, უფრო სწორად, თუ ესმის, მხოლოდ როგორც გამონათქვამები, რომლებსაც ეთანხმება ან არ ეთანხმება. საინტერესო შენიშვნაა. ფილოსოფიური იდეებიც ხომ ერთგვარ სმენას მოითხოვს. საიმისოდ, რომ ისინი ვინმემ ამ ერთგვარი სმენით აღიქვას, როგორც იმგვარი რამ, რაც უკვე მისი ცნობიერების ენერგეტიკული ცენტრია და რაც პირველწყაროსაგან დამოუკიდებლად განაგრძობს არსებობას; ამგვარ იდეათა მიერ აღძრული ვიბრაციებით ცნობიერების ახალი რელიეფი იქმნება. თითქოს ცნობიერების ერთგვარი ამორფული ენერგეტიკული სივრცე გარედან აღქმული აზრის მეშვეობით პოვებს თავის გარკვეულობას. ყველაფერი ეს ძალიან ჰგავს სოკრატულ გახსენებას. სოკრატესათვის შემეცნება ხომ, არსებითად გახსენება იყო, რაც გარკვეულ მიახლოებაში შეიძლება გავიგოთ, როგორც ცნობიერების არასტრუქტურული დინამიკისათვის სტრუქტურულობის მინიჭება იმის წყალობით, რომ “გარედან” მისი ადექვატური ფორმის პროვოცირება მოხდა. ამ კონტექსტში “თანხმობა” და “უთანხმოება” ყოველგვარ საზრისს ჰკარგავს. ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, არ შეიძლება, ეთანხმებოდე ან არ ეთანხმებოდა იმას, რაც სიცოცხლეს/ ინარჩუნებს მაშინაც კი, როდესაც უგულებელყოფ. იგი არ მოდის შენთან, როგორც უსიცოცხლო აზრობრივი ფორმა, როგორც ერთგვარი ინტელექტუალური მაკულატურა, რომელთანაც მხოლოდ სააზროვნო ჩვევებმა, ფსევდოინტელექტუალურმა კონვენციებმა ან კულტურის იმპერატივებმა შეიძლება დაგაკავშიროს. ეს არის საკუთარ თავთან, საკუთარი გონის ცხოველმყოფელობასთან შეხვედრის უნიკალური აქტი და, როგორც რორტი ამბობს, მართლაც, საგანგებო სმენას საჭიროებს. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ეს არის მავანთან მოულოდნელად შემდგარი დიალოგის უნიკალური აქტი, როგორიც, ალბათ, ძალზე იშვიათად ხდება და ყოველთვის გადამწყვეტ ზეგავლენას ახდენს მთელს ჩვენს შემდგომ არსებობაზე.
ალბათ, ზედმეტია, მაგრამ მაინც დავაზუსტებთ: ცხადია, ნათქვამი არ ნიშნავს, რომ გონების ნებისმიერი კონსტრუქტი ფილოსოფიად შეიძლება გამოცხადდეს. არის რაღაც, რაც გვაიძულებს, რომ მკვეთრი საზღვარი გავავლოთ ფილოსოფიასა და არაფილოსოფიას შორის, რაც გვაძლევს საშუალებას კატეგორიულად განვაცხადოთ, რომ ყოველწლიურად ფილოსოფიის სახელით გამოცემული უზომო მაკულატურა მხოლოდ სუროგატია ფილოსოფიისა. ამ დროს სრულიად მოულოდნელად ფილოსოფიად შეიძლება მოგვევლინოს იმგვარი რამ, რომელშიც, უკეთეს შემთხვევაში, მხოლოდ მინიშნებაა ჩვენთვის საყვარელ და ფილოსოფიურ სამყაროში კონვენციურ თემებზე: სუბსტანცია, მატერია, შემეცნება, აბსოლუტი, დისკურსი, დეკონსტრუქცია, ციტაცია და სხვანი და სხვანი; ანუ ცნებებზე, რომლებით ჟონგლიორობითაც იქმნება მთელი ფილოსოფიური მაკულატურა და რომლის მიმართაც წაკითხვისთანავე ვკარგავთ ინტერესს, რადგან ისინი არ გვაძლევენ მთავარს: ჩვენი სულის პოზიტიურ გამოცდილებას, არ ქმნიან მათთან თანხმობისა თუ (რაც არანაკლებ მნიშვნელოვანია) უთანხმოების სივრცეს, არ ქმნიან გამოცდილებას, რომლის გათვალისწინების გარეშეც ჩვენთვის მოძრაობა უკვე შეუძლებელი ხდება. როგორც ვთქვით, ამ დონეზე დათანხმება ან არდათანხმება საზრისს ჰკარგავს და საზრისს იძენს ერთადერთი რამ: სულის დინამიკის ის ახალი შესაძლებლობა, რომელიც ჩვენში დაბადა იმან, რასაც შევხვდით, როგორც ახალ და უნიკალურ გამოცდილებას. ამდენად, მთავარი დათანხმება ან არდათანხმება არ არის. ერთიცა და მეორეც მხოლოდ მეორეულია. მთავარი ახალი გამოცდილება, ჩემი სულის ახალი განზომილებებია. ამ აზრით, ფილოსოფოსს, რომელსაც შევხვედრივარ და რომელსაც ეს ეფექტი აღუძრავს ჩემში, სრული უფლებით შეიძლება ვუწოდო ჩემი მეგზური. მეგზური ხომ მხოლოდ ის არ არის, ვინც რაიმე გზაზე მიმიძღვის და ვისაც ბავშვური ნდობით მივყვები, არამედ ისიც, ვისთან კამათისას მოძრაობის ახალ და აქამდე უცნობ მიმართულებებსა და წესებს ვადგენ ჩემთვის.

მამარდაშვილთან რამდენიმე ადგილას ვხვდებით ამგვარი იდუმალი მეგზურის თემას და, თუ არ ვცდები, ამ დროს ყოველთვის დანტეს იხსენებს, რომელმაც ვირგილიუსის სახით მისი უნივერსალური პორტრეტი შექმნა. სწორედ ასე გადაიქცევიან ჩვენს მეგზურებად წიგნები, ადამიანები თუ მოვლენები. 80-იანი წლების ქართული ინტელიგენციის მნიშვნელოვანი ნაწილისათვის ამ აზრით იყო მეგზური თავად მამარდაშვილი. ვიმეორებთ: არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს, ვეთანხმებით მას თუ არა. მთავარი ის არის, რომ მისი მეშვეობით ვაგებთ თუნდაც მასთან უთანხმოების სივრცეს, რაც უკვე ახალი განზომილებაა, ჩვენი ცნობიერების ახალი დინამიკაა. უფრო მეტიც: უსიტყვო თანხმობა უმალ იმის ნიშანი შეიძლება იყოს, რომ ინტელექტუალურ კომფორტსა და განურჩევლობაში ჩაძირულებს მხოლოდ ის ამოგვიკენკავს მავანის ნააზრევიდან, რაც ჩვენს მდგომარეობას არ დაარღვევდა და შფოთს არ შემოიტანდა ჩვენში. შფოთი უკვე კარგი ნიშანია. იგი ნიშანია იმისა, რომ ჩვენ რომელიღაც უნივერსალურ ინტელექტუალურ კონვენციას კი არ ვეცნობით, რათა მარადი მდაბიოსავით ჩვენი გონება ახალი ალგორითმით აღვჭურვოთ, არამედ ახალი სივრცის, ახალი ჰორიზონტის ზიარნი ვხდებით, წვალებითა და წინააღმდეგობებით რომ იბადება და გვაიძულებს, ძველი ალგორითმების მთვლემარე სიმყუდროვეს აღარ მივუბრუნდეთ; გვაიძულებს ვაღიაროთ, რომ ჩვენში გაღვიძებულა ის, რამაც ახალი ჰორიზონტები უნდა მოგვაპოვებინოს, რათა დავადასტუროთ, რომ უფლის მიერ ბოძებული განძი უგვანი მონასავით უიმედოდ არ ჩაგვიფლავს. არისტოკრატიზმიც ხომ ეს არის _ რისკის უნარი, არარას წინაშე წარდგომის უნარი, უნარი იმისა, რომ უარი თქვა მონურ სიმყუდროვეზე, კითხვის ნიშნად შემართული ყოფიერების წინაშე წარსდგე და ამით გაბედო არსებობა, რათა, როგორც გალურ ანდაზაშია ნათქვამი, სანამ ცოცხალი ხარ, არ გაბედო სიკვდილი.

მაშასადამე, შეიძლება არსებობდეს ერთადერთი ხელშესახები და ვერიფიცირებადი კრიტერიუმი იმის გასაგებად, საქმე გვაქვს თუ არა ცოცხალ ფილოსოფოსთან: რამდენად შემოგთავაზებს იგი თავს იმ კამერტონად, რომელიც შენში არსებულ “მოჭარბებული ენერგიის წერტილებს” გაამჟღავნებს, დამატყვევებელი საკომუნიკაციო დემონების (კოლექტიური ძალისხმევით შექმნილი მეტაფორები, საკომუნიკაციო იმპერატივები და სხვანი) მიერ განდევნილ ერთგვარ ფარულ, პარალელურ გამოცდილებას გამოაღვიძებს და მის სპონტანურობას ფორმას შესთავაზებს. ცხადია, ამ კრიტერიუმის ყოველი კონკრეტული გამჟღავნება ზედმიწევნით სუბიექტურია და ლამის მხოლოდ ჩემთვის არის ქმედითი და ვერიფიცირებადი. ხოლო თუ, ჩემს გარდა, კიდევ სხვაც აღნიშნავს მას, თუ სხვაც აღწერს მსგავს ეფექტს, რომელიც მასზე მოახდინა ამა თუ იმ მოაზროვნემ თავისი ინტელექტუალური ენერგიის წყალობით, მაშინ უკვე შეგვიძლია ვილაპარაკოთ იმგვარ ფენომენზე, რომლის შეფასებაც არ ყოფილა მხოლოდ ჩვენს პირად განწყობილებებსა და მოლოდინებზე დაფუძნებული. ცხადია, აქ არ ვსაუბრობთ მავანი ორატორის მიერ აღძრულ კოლექტივისტურ ენთუზიაზმზე, რასაც საერთო არაფერი აქვს ფილოსოფიასთან. აქ ვსაუბრობთ ზედმიწევნით ინტიმურ გამოცდილებაზე, ამასთან, ვგულისხმობთ არა ინფანტილური მითო-პოეტური ენთუზიაზმის გაღვიძებას, არა იმ სიტუაციას, როდესაც “პასუხი გაეცემა” ყველა კითხვას და მავანის მიერ განხორციელებული ძალისხმევა ჩვენი ძალისხმევისათვის ადგილს აღარ დატოვებს, არამედ სწორედ რომ პირადი ძალისხმევის გარდუვალობის მტკივნეულ გააზრებას _ სიტუაციას, როდესაც ხვდები, რომ “ამქვეყნად არაფერი არ შეიძლება იქნას მოპოვებული შენი საკუთარი ზღვრული ძალისხმევის გარეშე”. სხვისმა ძალისხმევამ, როგორც უნიკალურმა აქტმა, სწორედ საკუთარი ძალისხმევის გარდუვალობის ხსოვნა გააღვიძა შენში და ამის შემდეგ ეს ხსოვნა მოსვენებას აღარ გაძლევს. ნებით თუ უნებლიედ, უკვე დაგიკარგავს უზრუნველყოფილი, ინტელექტუალურ კომფორტში მყოფი მდაბიოს მდგომარეობა და საკუთარი არსებობის ახალ საფეხურზე გადაგინაცვლებია. ისევ და ისევ, არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს იმას, წმინდა ფორმალური აზრით ეთანხმები თუ არა შენს წინაშე მყოფი “ცოცხალი” ფილოსოფოსის აზრს. ეს უკვე მეორადია და უმნიშვნელო. მთავარი ისაა, რომ მან აზრობრივი ფანტომებისაგან გათავისუფლების ზღვრული ძალისხმევის მაგალითი დაგანახა და ამით შენი, როგორც ადამიანის, პირველადი მოწოდება გაგახსენა. როგორ გულუბრყვილოდაც არ უნდა მოგეჩვენოს ეს მცდელობა, როგორც არ უნდა იყოს აცდენილი ფილოსოფიური თამაშის წესებსა და პირობითობებს (არადა, ამგვარი აცდენა ნებისმიერი ასე თუ ისე მნიშვნელოვანი მოაზროვნის ბედისწერაა), იგი შენ მთავარსა და ხელშეუხებელს გაძლევს _ ენერგიას, რომლის წყალობითაც შენი საკუთარი სული იწყებს გაღვიძებას და მხოლოდ ფილოსოფიის ინტელექტუალურ პირობითობების კარგად ათვისებაში აღარ ხედავ ფილოსოფიური განსწავლულობის გზას. არადა, ფილოსოფიის ჭეშმარიტმა მამამთავარმა, სოკრატემ ხომ სწორედ ეს დაგვიტოვა მემკვიდრეობით _ ფილოსოფოსი განწირულია, არაფერი იცოდეს, მან უნდა აღიაროს, რომ არაფერი იცის და არარაში უნდა ეძიოს საყრდენი წერტილები, მოიძიოს, კვლავ დაჰკარგოს და ისევ და ისევ ეძიოს. მთავარი ის არის, რომ ამ ფილოსოფოსმა, თუ მუსიკის ანალოგიას მოვიშველიებთ, შეძლო შენში ბგერა-აზრობრივი სახეების კასკადის აღძვრა, რომელიც შენი ზღვრული ძალისხმევით უნდა იქცეს კონტრაპუნქტად.

როგორც ვხედავთ, ფრჩხილებს გარეთ გაგვაქვს თითქმის ყველაფერი, რაც შეიძლება მოხსენიებული იქნას, როგორც ფილოსოფიური პირობითობები, სკოლები, ცნებითი სისტემა, მეთოდი და სხვანი და სხვანი _ ყველაფერი ის, რაც ძალზე იოლად შეიძლება გადაიქცეს ინტელექტუალურ ფანტომებად და, უარეს შემთხვევაში, ჩვენი ინტელექტუალური სივრცე დაანაგვიანოს. მთავარი, რისკენაც გვსურს, მივმართოთ ყურადღება და რისთვისაც ვცდილობთ სივრცის გამოთავისუფლებას, არის ის განწყობა, რომელიც ქმნის ფილოსოფოსს, აზრის ის უნიკალური მუსიკალური დინამიკა, რომელიც ხშირად მოულოდნელად, ერთ მშვენიერ წამს ხდება საცნაური. აზრი ხომ უკიდურესად მუსიკალური რამ არის და ყველაზე საინტერესო მასში სწორედ ის არავერბალური ჟღერადობაა, რომელიც წინ უძღვის ნებისმიერ კონცეფციას. სხვაგვარად თუ ვიტყვით, ფილოსოფია სხვა არაფერია, თუ არა ამგვარი არავერბალური ჟღერადობის კონცეპტუალიზაცია, მისი გაფორმება და გადმოტანა საკომუნიკაციო რეალობაში და არა თვითკმაყოფილი დოქტრინალური მცოდნეობის აზრით ერთხელ და სამუდამოდ დადგენილი ჭეშმარიტება. ფილოსოფია მცდელობაა იმისა, რომ ადამიანურ კომუნიკაციებში ადგილი მოიძებნოს იმისათვის, რაც ერთი შეხედვით მისი ინტიმურობისა და იდუმალი ლინგვისტიკის წყალობით მხოლოდ ერთეულოვანი და უფალთან (ხშირად საკუთარი თავისაგან ფარულადაც) მოსაუბრე პიროვნების კუთვნილებაა და, ერთი შეხედვით, რამაც შეუძლებელია ეს ფარგლები დატოვოს. მამარდაშვილი ხშირად იხსენებდა დანტეს სიტყვებს, ჩვენ სიცრუის მსგავსი ჭეშმარიტება მოკუმული ბაგეებით უნდა დავიცვათო. ანუ არსებობს ის, რისთვისაც ბაგეებს გახსნი და რასაც საკომუნიკაციო სივრცეში გაიტან თუ არა, სიზმარივით იკარგება. დაკარგული სიზმრის გამოცდილება, მართლაც, ძალიან ჰგავს ამას. გაღვიძებისას ხანდისხან სრულიად ნათლად გრძნობ ხოლმე, თუ როგორ იკარგება და იწრიტება სიზმარი. ამავე დროს, ჩვენ იძულებული, თითქოს ვალდებულნიც ვართ, ეს საკრალური მონაპოვარი პროფანულ სივრცეში გავიტანოთ და ამით იმ რეალური საფრთხის წინაშე ვდგებით, რომ იგი ქილიკისა თუ შეზღუდულობის მსხვერპლად გადაიქცევა. და მაინც, ვიმეორებთ, ამგვარი გატანა გარდუვალია, რადგან ჩვენ ხომ იმთავითვე ვართ სოციალური არსებები და თანაარსებობა ჩვენთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვიდრე არსებობა.

ცხადია, შესაძლებელია, მამარდაშვილის ტექსტების ანალიზს შევეცადოთ, მაგრამ მათი იმპრესიონისტული ხასიათისა და ფილოსოფიური პირობითობებისაგან მაქსიმალური შესაძლო თავისუფლების გამო საკმარისია, რამდენიმე ნაბიჯი გადავდგათ, ვხვდებით, თუ როგორ მოვქცეულვართ “კულტურის უბედურების მომტანი კანონის” ტყვეობაში, და როგორ შევდგომივართ იმ ორეულის კონსტრუირებას, რომელიც მალე ჩვენგან და თავად მამარდაშვილისაგან დამოუკიდებლად დაიწყებს ცირკულირებას და რომელსაც იგი გამუდმებით გაურბოდა. ეს იქნება კიდევ ერთი ინტელექტუალური ფანტომი, რომლითაც სავსეა ჩვენი ატმოსფერო და რომელთა დიქტატურაც ზედმიწევნით ტოტალურია, თუნდაც ლიბერალური ტერმინებით ინიღბავდეს თავს. თუ კი ადამიანური არსება რაიმეთი არის დეტერმინირებული, პირველ რიგში, სწორედ ამ, ერთი შეხედვით, ლაბილური, დამყოლი და თვალთმაქცი სამყაროთი ინტელექტუალური ფანტომებისა, რომლებიც მყისიერად იკავებენ სულის იმ სივრცეს, რომელსაც თუნდაც უნებურად მივატოვებთ და ცნობიერების ერთგვარ ინერციას მივანდობთ. როგორც ხშირად იმეორებდა თავად მამარდაშვილი, სულის ინერცია ხომ მხოლოდ ურჩხულებს, მხოლოდ სულის სუროგატულ ცხოველმყოფელობას შობს. ჩვენი ცნობიერება ისეა აწყობილი, რომ ლამის დაბადებიდანვე აღმოვჩნდებით ხოლმე ინტელექტუალური ფანტომების ერთგვარი გიგანტური ინდუსტრიის მონაწილეები და ნებით თუ უნებლიედ ვემსახურებით იმას, ვისაც მეტაფორულად კაცობრიობის მტერს, ან, რაც ჩვენს შემთხვევაში უფრო ზუსტი მიმანიშნებელი იქნებოდა, სიცრუის მეფეს ვუწოდებთ. ეგ არის, სიცრუის ეს საუფლო არასოდეს დაცემულა ღვთაებრივი სასუფევლის სიმაღლეებიდან. იგი ჩვენ თავად მოვქსოვეთ, როგორც დაცემულმა არსებებმა, რომელიც, როგორც კი ბედისწერა ამის შესაძლებლობას გვაძლევს, წამსვე ვაგრძელებთ ახალი და ახალი ფანტომების წარმოებას. თუკი რაიმეზე დაბეჯითებით შეიძლება ითქვას, მამარდაშვილი ამ თემაზე საუბრობსო, ეს სწორედ სულის ეკოლოგიაა, სულის ფხიზელი და დაუცხრომელი ჰიგიენის პრაქტიკაა და, ამ აზრით, იგი, მართლაც, სოკრატული ტრადიციის გამგრძელებელია.
ის, რაც დაცემის შესახებ ითქვა, სხვაგვარადაც შეიძლება ითქვას: კაცობრიობის მტრის დაცემის გზა (ისევე, როგორც მაცხოვრის ვნებათა ჯვარცმისა და ამაღლებისა) მთლიანად ჩვენს სულზე გადიოდა და გადის, მთლიანად ჩვენი სულის სუბსტანციით _ ამ ერთადერთი ნამდვილად უნამდვილესი სუბსტანციით იქსოვება _ უკვე ნახსენები ფანტომებით, რომლებსაც ატმოსფეროში გავუშვებთ თუ არა, მექანიკური გარდუვალობით იწყებენ ჩვენი დამატყვევებელი სამყაროს ქსოვას. მამარდაშვილი სწორედ ამ ფანტომების ხედვას გვასწავლიდა, საკუთარი სულის იმ წერტილებს მიგვანიშნებდა, რომელთა წყალობითაც უნდა აღმოგვეჩინა ისინი. როგორც გვეჩვენება, მისი მიზანი ეს იყო და არა მსმენელთა აღჭურვა ახალი და ორიგინალური ფილოსოფიური კომუფლიაჟით.
მის ნააზრევს (იმ მისტიკური ტრადიციის მსგავსად, რომლის თანახმადაც ცოდნა მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად შეიძლებოდა გადაცემულიყო, ხოლო ჩაწერა და გრაფიკული ორეულის შექმნა დანაშაულად მიიჩნეოდა) იმ ერთგვარი კამერტონის როლი უნდა შეეასრულებინა, ჩვენს საკუთარ ძალისხმევას რომ გააღვიძებდა. იგი მსმენელში არასოდეს გულისხმობდა რეციპიენტს. მისთვის იგი უმალ ის იყო, ვინც მისი ძალისხმევის მოწილე გახდებოდა, მაგრამ არა როგორც ფილოსოფიური სკოლის მოწაფე, არამედ როგორც ერთგვარი ძმობის წევრი (როგორც ამას ფილოსოფოსმა ზაზა შათირიშვილმა დაარქვა ერთხელ). ძმობას კი ქმნიდა და დღემდე ქმნიან ის ადამიანები, ვისაც ერთხელ მაინც განუცდია ამ კამერტონის სიცხოველე და მიზნად საკუთარ სულში შობილი ფანტომებისაგან გათავისუფლება დაუსახავს.

მამარდაშვილი სწორედ იმით იყო ზედმიწევნით ქართველი მოაზროვნე, რომ მასში ზღვრულ სინატიფემდე იყო მიყვანილი სკოლარული დოქტრინალური ვალდებულებებისაგან თავისუფლების ზოგადქართული სურვილი, რის გამოც ჩვენი სამყარო გამუდმებით შობდა გამორჩეულ პიროვნებებს არა იმიტომ, რომ მათი გაჩენა ინტელექტუალური ინდუსტრიის გარდუვალობით იყო გამოწვეული, არამედ თითქოს ულოგიკოდ, განსაკუთრებული მოლოდინისა და წინასწარი მზადების გარეშე. სულიერი მემკვიდრეობითობა შეძლებისდაგვარადაა დისტანცირებული შკოლარული ვალდებულებებისაგან და იგი, უმალ, მეგზურს გულისხობს, ვიდრე მასწავლებელსა და ოსტატს. ასე იშვა საქართველოში ფიროსმანი, მერაბ მამარდაშვილი, რობერტ სტურუა და მრავალი სხვა ვინმე. ამასთან, სკოლარული ვალდებულებებისაგან ამგვარი თავისუფლება ამ ადამიანში აისახა არა როგორც ბანალური ზერელობა, როგორც უმთავრესად ხდება ხოლმე, არამედ როგორც იმ აზრობრივი ფორმებისაგან გათავისუფლების წყურვილი, რომლებიც უკვე ყოველგვარი გარეგანი ზეწოლის გარეშე ახორციელებდნენ თავიანთ დიქტატურას, ჩვენს შემთხვევაში კი განასახიერებდნენ იმ ალტერნატიულ საკომუნიკაციო სივრცეს, რომლისთვისაც გადასარჩენად უნდა შეგვეფარებინა თავი. 60-იანი და 70-იანი წლების ქართული ნაციონალიზმი (არა ნაციონალიზმი ზოგადად, არამედ სწორედ მისი ის პოპულარული ფორმები, რომლებიც ამ ათწლეულების განმავლობაში წარმოიქმნა) ამგვარ ალტერნატივას წარმოადგენდა ჩვენთვის. იგი ერთგვარი შურისძიება იყო იმ სამყაროს გამო, რომელშიც საკუთარი თავი აღმოვაჩინეთ ბოლშევიზმის პირველი ოცწლეულების რეპრესიების შემდეგ. სწორედ ასე ქმნის პატიმარი პარალელურ არსებობას, სადაც იგი საკუთარი ცხოვრების მნიშვნელობას ადასტურებს და რომლის წყალობითაც ღირსებას ინარჩუნებს. ესაა იმ ოცნებათა სამყარო, რომელთა აქ და ახლა განხორციელება კატეგორიულად არის შეუძლებელი, რადგან აქ და ახლა მხოლოდ უღირსი არსებობის დიქტატურაა. ესაა ოცნებათა სამყარო _ ოცნებებისა იმ ოდესღაც არსებული სინამდვილის შესახებ, სადაც ვყოფილვართ მანამ, სანამ მეცნიერების სუროგატით შეიარაღებული კაცობრიობის მტერი თავისი სოციალური იდეალიზმის შენიღბული მახინჯი ფანტაზიების ტყვედ გვაქცევდა. ერთი სინამდვილე ჩვენ მეორეთი, ნამდვილზე უნამდვილესი სინამდვილით ჩავანაცვლეთ და ამით ვინარჩუნებდით არსებობას. ხოლო როდესაც დამოუკიდებლობა, ბოლოს და ბოლოს, გვეწვია, დაუყონებლივ დავიწყეთ სტიქიურად შექმნილი პრეტერისტული უტოპიის განხორციელება. ყველაფერი ეს ერთი გამოთქმით შეიძლებოდა შეფასებულიყო: კოლექტიური უმწიფარობა და მითისმთხზველობა.

მერაბ მამარდაშვილი ჩვენი ბედის ნაწილი იყო, უპირველეს ყოვლისა, იმით, რომ 80-იანი წლების უმთავრესი ამოცანის შესრულებისაკენ _ მითისმთხზველობის წიაღში ნაშობი ალტერნატიული ფორმების დაძლევისაკენ წარმართა თავისი ძალისხმევა. ხოლო რამდენადაც ეს ფორმები ჩვენთვის უკვე დიდი ხანია საერთო სახელით _ “ქართულით” ერთიანდებოდა, პირველივე მცდელობების შემდეგ “არაქართველი ფილოსოფოსი” უწოდეს, რადგან, არა თუ არ ადასტურებდა ამ ფორმების ცხოველმყოფელობასა და ქმედითობას, არამედ უკუაგდებდა და უარყოფდა და, როგორც დღეს აშკარაა, მართალიც იყო. თუმცა კი ამ ფორმებთან ბრძოლაში ვერ შევნიშნეთ, როგორ ვაქციეთ მათთან ბრძოლა ახალ ფანტომებად, ახალ ბორკილებად და მათ სახელად “ლიბერალური დემოკრატია” დავარქვით. ამის შესაბამისად, მისი ნააზრევის მთავარ პათოსად ქართული სულიერების დეკონსტრუქცია მივიჩნიეთ და შევქმენით მისი მემკვიდრეობის უცნაური, თუ შეიძლება ითქვას, ხუნვეიბინური ინტერპრეტაცია. ამით შეიქმნა ქართული მედლის ორ მხარე, ერთმანეთს რომ უარყოფენ და ამ უარყოფითვე ადასტურებენ ერთმანეთს, საბოლოოდ კი ერთობლივი ძალისხმევით გვითრევენ იმ კოლექტიურ ბოდვაში, რომლის მონაწილედ ყოფნაც ნამდვილად არავის უნდა.

იგი ხშირად ამბობდა, რომ ფილოსოფოსად ყოფნა ბედისწერაა. მაშასადამე, ფილოსოფოსობა უნდა გავიგოთ არა როგორც პროფესია, არა როგორც ხელობა, რომლითაც პური უნდა ვჭამოთ, არამედ ბედისწერა, როგორც ის, რასაც გერმანულად სიტყვა Bერუფ-ით გამოითქმის _ მოწოდება და განჩინება. თუ არ ვცდები, პიკო დე ლა მირანდოლას ჰქონდა ასეთი მეტაფორა. არსებობას იგი წარმოიდგენდა მძლავრ ნაკადად, რომელშიც ადამიანები არიან მოქცეულნი. ამ ნაკადში მოქცეულთაგან ზოგმა მოახერხა და თავი მაღლა ასწია. ცხადია, მის წინაშე ნაკადში მოქცეულთა ათასეულების ხედი გადაიშალა, რამაც, ცხადია, შეაძრწუნა. თავისთავად ამაში არაფერია განსაკუთრებული და მირანდოლა მხოლოდ ამაზე რომ გაჩერებულიყო, შეიძლებოდა მისთვის ბანალობაშიც დაგვედო ბრალი. მთავარი, ალბათ, ის არის, რასაც იგი შემდგომ ამბობს: რამდენიც არ უნდა ეცადოს ამ ადამიანმა, უკან მიბრუნდეს და კვლავ არსებობის ექსტატურ განცდას მიეცეს, აღარაფერი გამოუვა. თავაწეული ყოფნა მის ბედისწერად იქცევა. შემდეგ იგი ცდილობს, მიგვახვედროს, თუ როგორი ტრაგიკულია ბედი ადამიანისა, ვინც ეს გაბედა, გაბედა და უარი თქვა ყოფილიყო საყოველთაო კონტექსტის წევრი, ერთხელ მაინც თქვა უარი, დასჯერებოდა იმას, რასაც მას ეს ნაკადი თუ ამ ნაკადში ყოფნა სთავაზობდა. ამიერიდან იგი იწყებს იმ ტკივილით, ეჭვებითა და უიმედობით სავსე გზას, რომელსაც მისი გზა ჰქვია, სწორედ რომ მისი, საკუთარი ძალისხმევით აგებული გზა, იგი სწორედ ახლა იწყებს საკუთარი თავის აგებას, რადგან ადამიანი ხომ სხვა არაფერია, თუ არა გზა, რომელსაც იგი გადის. ჩვენ ვაგებთ გზას და გზა გვაგებს ჩვენ. ამით ჩემსა და ჩემს გზას შორის მიჯნის გავლება პრაქტიკულად შეუძლებელია. გზის აგება საკუთარი თავის აგებაა. საინტერესო სწორედ ისაა, რომ ადამიანი საკუთარი გზის აგებითა და საკუთარი თავისათვის “შინ”-ის ამგვარი ქსოვით ადასტურებს, რომ იგი ცოცხალი, სულიერი არსებაა და არა ერთიან ნაკადში მოქცეული რაღაც სხეული. მაგრამ მირანდოლა იმასაც გვეუბნება, რომ ამის შემდგომ ადამიანის მთელი ცხოვრება შეიძლება ნაკადში ხელახლა დაბრუნების ტრაგიკულ მცდელობად იქცეს _ არა გზისა და შინ-ის აგებად, არამედ სწორედ რომ კონტექსტში დაბრუნების მცდელობად, მცდელობად იმისა, რომ იცხოვრო ისე, როგორც ცხოვრობენ სხვები, იფიქრო ისე, როგორც ფიქრობენ სხვები, გააკეთო ისე, როგორც აკეთებენ სხვები და ასე შემდეგ.
ეს უკვე ტრაგიკული ცნობიერებაა, რადგან გაურბიხარ იმას, რაც თუნდაც წამიერი ცნობისმოყვარეობის გამო მოგიპოვებია: საკუთარი ძალისხმევით საკუთარი თავის, როგორც გზის აგების უნარს, საკუთარი სულიერი “შინ”-ის აგების უნარს. ცხადია, გაძრწუნებს ამ ახალი ბინადრობის პერსპექტივა იმიტომ, რომ საკუთარ გზასა და შინ-ში არაფერი გაქვს განაღდებული და იძულებული ხარ, კვლავ და კვლავ ხელახლა წამოიწყო ყველაფერი. ამიტომაც გირჩევნია, დაუბრუნდე იმგვარ არსებობას, სადაც “სინამდვილისა” და “სინაღდის” გარანტიას სხვები გაძლევდნენ იმ საყოველთაო კონვენციათა სისტემის წყალობით, ადამიანებს შორის რომ ყალიბდება _ როგორც სიცხადეები ან, თუ გნებავთ, როგორც ჭეშმარიტებებია. მაგრამ ეს უკვე შეუძლებელია. მას შემდეგ, რაც ცნობადის ხის ნაყოფი იგემე და ამით განიდევნე, უკან მობრუნება დიდი და მძიმე გზის გავლას გულისხმობს. შენ ხომ გაბედე და თავი ასწიე. ერთი შეხედვით ეს დიდებული აქტი _ თავის აწევა ხომ ამაყად ჟღერს _ შენივე წყევლად იქცევა.

ეს ჰგავს მდგომარეობას ლოთისა თუ ნარკომანისა, რომელმაც სასმელისა თუ ნარკოტიკის მეშვეობით რაღაც განსხვავებული გამოცდილება შეიძინა და ახლა დაუძლეველ ჟინს შეუპყრია, კვლავ და კვლავ მიუბრუნდეს ამ გამოცდილებას. წვალობს, თვალნათლივ ხედავს, თუ როგორ ანგრევს ეს მის სხეულს და სულს, თვალნათლივ გრძნობს, რომ სურვილის მორიგ შეტევას იგი ვეღარ გადაურჩება, რადგან სხეული თანდათან უცხოვდება მისგან და უარს ეუბნება, არსებობის გამო სიხარული განაცდევინოს. და მაინც იმეორებს იგივეს, რადგან უკვე იცის, რომ სწორედ ამ განსხვავებულმა გამოცდილებამ უნდა მოაპოვებინოს მისი “შინ”. როგორც არ უნდა უმკურნალონ მას, როგორი ტრანკვილიზატორებითაც არ უნდა დაუმშვიდონ აფორიაქებული სული, მან იცის, რომ ნამდვილი ცხოვრებით მან იმ ერთადერთ წამს იცხოვრა, რომელიც ერთხელ ოდესღაც თრობამ მოუტანა ან, უბრალოდ, რომელსაც მას სასმელი შეპირდა.

აქ შეიძლება გავიხსენოთ ივანე ბეზდომნი ბულგაკოვის “ოსტატი და მარგარიტადან”. ვოლანდთან შეხვედრამ მას ყველა მიჯნა და ყოველგვარი სოციალური კონტექსტი დაუნგრია. ამის შემდეგ, მიუხედავად ფსიქიატრების გულმოდგინე ძალისხმევისა, იგი თავის იდუმალ ფიქრებსა და ოცნებებში ელის, თუ როდის განმეორდება ის, რაც ერთხელ მოხდა, თუმცა კი, ამავდროულად ახალ კონტექსტს აგებს _ ხდება ისტორიკოსი და პროფესორი. ბოლშევიკი სახალხო მთქმელის სოციალური ნიღაბი სამუდამოდ დაუნგრია იმან, ვისაც, “მუდამ ავი სურს და კეთილს სჩადის”. აბსოლუტურმა გონმა, რომელსაც, თუ ჰეგელს დავუჯერებთ, ეშმაკობა სჩვევია, უკიდურეს ხერხს მიმართა, რათა მისთვის ყოფიერების იდიოტური კონტექსტი დაენგრია და საკუთარი გზის ამგებად ექცია. მნიშვნელობა არა აქვს, თუ როგორ გზას ააგებს იგი _ ისტორიის პროფესორი იქნება თუ იაკობ ბიომესავით მეჩექმეობაში გაატარებს მთელ თავის ცხოვრებას. მთავარი საკუთარი გზის აგებაში თანამონაწილეობა და ის განძია, რომელსაც ამ დროს მოიპოვებ. სურს თუ არა, მან იმ გამოცდილების მხედველობაში ქონებით უნდა იარსებოს, რომელიც კაცობრიობის მტრის მეშვეობით შეიძინა, მტრისა, ჩვენი მუდმივი თანამდევი რომ არის, მუდმივად ბოროტი სიხარულით პოულობს ჩვენს შეცდომებს, ლოგიკურ დასასრულამდე მიჰყავს და საკუთარი თავის კარიკატურებად გვაქცევს. და სწორედ მაშინ, როდესაც ეს კარიკატურა ცოტაც და, ჩვენს ტყვეობად უნდა იქცეს, უფალი იმის ძალასაც გვაძლევს, გავექცეთ მას და კიდევ ერთხელ ვცადოთ გზაზე გასვლა.

გვსურს თუ არა, ყველანი კონტექსტების ამგვარი ნგრევის მოლოდინში ვართ _ თუნდაც იმიტომ, რომ მუდამ სიკვდილის მიჯნაზე ვიმყოფებით, როგორც არ უნდა ვნიღბავდეთ ამას მიწიერი სამოთხის ბოლშევიკური თუ ნეოლიბერალური იდეებით. ამიტომაც ამბობს მამარდაშვილი, რომ აზროვნება მუდამ არარას რისკის წინაშე აყენებს ადამიანს. არადა, ცხადია, რომ, ერთ მშვენიერ დღეს, კონტექსტი მაინც დაინგრევა _ თუ თავად არ დავანგრევთ მას და თავად არ ავწევთ თავს, ან, როგორც ჯერ კიდევ ძველ მისტერიებში იყო ცნობილი, “სიკვდილამდე არ გარდავიცვლებით”. ნაცვალგება, განკითხვის დღე ხომ ის მეტაფორებია, რომლითაც ამ მოლოდინს აღვწერთ. და, ღმერთმა იცის, რა ნიღბებს არ მივმართავთ საიმისოდ, რომ ამ მოლოდინს გავექცეთ.

აქ კიდევ ერთი რამ გავიხსენოთ: ჩვენ ხომ ერთხელ, ოდესღაც, ჩვენი არსებობის რომელიღაც მეტაფიზიკურ საწყისებში ცნობადის ხის ნაყოფით ვუცთუნებივართ და შემდეგ გავდევნილვართ იმ ერთადერთი უზენაესი კონტექსტიდან, რომელზეც მას შემდეგ მხოლოდ ოცნებაღა შეგვიძლია. ეს თითქოს უჩვენოდ მოხდა. ჩვენ ყველამ რაღაც ძალების კარნახით მივიღეთ გადაწყვეტილება, რომ არაკონტექსტუალურები ვყოფილიყავით და ამის შემდეგ ნებისმიერი კონტექსტი მხოლოდ ილუზიაა, მხოლოდ მცდელობაა იმ პირველისა და დასაბამისეულის სიმულირებისა. ამის შემდეგ ჩვენ გამუდმებით ვაგებთ მას, ვაგებთ და ისევ ვანგრევთ, რადგან მუდამ შორსა ვართ იმისაგან, რაც ჩვენი არსებობის უშინაგანესი მოწოდებაა, უშინიგანესი ძახილია, ჩვენს ადამიანებად ყოფნას რომ განსაზღვრავს. როგორი გულმოდგინებითაც არ უნდა შევთხზათ ყველაზე უნივერსალური კონტექსტი _ როგორც ვთქვით, იქნება ეს კომუნიზმი თუ მსოფლიო ლიბერალური რევოლუცია _ სიკვდილის მოლოდინი მუდამ შეგვახსენებს, რომ ჩვენი “შინ” ჯერაც არ აგვიგია და რომ კიდევ გრძელი გზა გვაქვს გასავლელი მის აგებამდე. კომუნიზმიცა და ლიბერალური რევოლუციაც ყოფილა არა ის, რისკენაც მივისწრაფოდით, არამედ თვითაგების ერთი არც თუ სახიერი მომენტი, საშენი მასალის მხოლოდ ერთ-ერთი ფრაგმენტი.

ეს ტრაგიკულიც არის და ამაღლებულიც. ტრაგიკულია იმით, რომ მუდამ ილუზიების ნგრევის სიტუაციაში გვიწევს ყოფნა. ამაღლებული კი იმითაა, რომ ჩვენ, თურმე, როგორც არსებანი, რომელნიც ვერა და ვერ მოვრგებივართ ყოფიერებას და მუდამ წრიალში ვართ, გაცილებით მეტნი ვყოფილვართ, ვიდრე ის კვალია, რომელსაც ვტოვებთ. მე არა ვარ ის, რაც მე გამიკეთებია, უფრო სწორად, რაც მე ამ კეთების გამო ვიყავი. მე სწორედ ისა ვარ, რაც ჯერ არ შემიქმნია და რისი შექმნის ძალა და ენერგია უფალმა მომცა. და როგორც არ უნდა ეცადოს კაცობრიობის მტერი, დამარწმუნოს, თითქოს მეტი არა ვარ და რომ არა ვარ ღირსი იმ მცირე სიკეთისაც კი, ჩემდაუნებურად რომ მიმიღია, ჩემში მაინც იციალებს უცნაური და ირაციონალური ძალა, შორეული ჰორიზონტების არსებობა დავიჯერო და მაიძულებს, საკუთარი ხელით დავანგრიო უკვე აგებული და მოპოვებული.

ჰერაკლიტე მარადისობას ადარებდა ბავშვს, რომელიც მდინარის პირას ქვიშის სასახლეებს აგებს, ანგრევს და კვლავ აგებს. ნიცშე ამ ბავშვს უკვე უმაღლესი ადამიანის მეტაფორად მიიჩნევს. ქრისტიანული ტრადიციისამებრ, იგი იმ ნათლის მეტაფორაა, “რომელი გაგანათლებს ყოველსა კაცსა მომავალსა სოფლად” და რომელიც “ბნელსა შინა ჩანს და ბნელი იგი მას ვერ ეწია.” ხოლო თუ ეს ბავშვი ერთხელაც დასჯერდა იმას, რაც უკვე აუგია, უნდა ვირწმუნოთ, რომ მას შეუწყვეტია არსებობა როგორც სულიერ არსებას, რადგან მას უკვე ამოძრავებს არა გზა და ჭეშმარიტება, არამედ ქვიშის ერთ-ერთ სხეულზე დაოკებულა და მისთვის გაუიგივებია საკუთარი თავი. ქვიშის სხეული, რომელიც მისი გზის ნაშთი უნდა ყოფილიყო, თავად ამ ბავშვად იქცა. ასე შეიძლება, საკუთარი თავის ნაშთად ვიქცეთ, ანუ ერთ-ერთ იმ უბედურ არსებად, იერონიმუს ბოსხი თავის ნახატებზე რომ გვიჩვენებს. ყველაზე მძიმე, რაც ადამიანს შეიძლება მოუვიდეს, საკუთარი თავის ნაშთად ქცევაა. ამ დროს იგი ის მოსიარულე მიცვალებულია, რომელსაც ხშირად ახსენებდა ხოლმე მამარდაშვილი _ ფეხზე მდგომი მიცვალებული.

ისევ პიკო დელა მირანდოლას მივუბრუნდეთ. იოლი მისახვედრია, რომ ნაკადს მინდობილი ადამიანები სწორედ მამარდაშვილისეული ფეხზე მდგომი მიცვალებულები არიან. ქვიშის კოშკი, რომელიც მე ავაგე და რომელსაც რუდუნებით ვუვლი, ჩემი ბოდვაა. მე ბოდვაში ვარ ჩათრეული. არა აქვს მნიშვნელობა, ეს ბოდვა კოლექტიური იქნება თუ პიროვნული. თუმცა კი, თუ პიროვნულია, ეს იმაზე მაინც მიანიშნებს, რომ მე ერთხელ მაინც ამიწევია თავი და ერთხელ მაინც წარვმდგარვარ არარას წინაშე, გამირისკავს, თავად, საკუთარი ძალისხმევით განმესაზღვრა ჩემი არსებობის კონტექსტი. თუ მანამ ჩემი ტრაგედია კოლექტიური ბოდვა იყო, ახლა უკვე მოკლებული ვარ იმ ბედნიერებას, რომ სხვები მამშვიდებდნენ და მარწმუნებდნენ, რომ ეს ბოდვა არსებობის ერთადერთი ფორმაა და რომ კოლექტივისტური წარმოდგენები და მიზნები ერთადერთია, რითაც მე ჩემი ცნობიერება უნდა გამოვკვებო და შევავსო. ახლა უკვე მოკლებული ვარ ამგვარ სოციალურ გარანტიებს და აღარ შემწევს უნარი, უბრალოდ, მივენდო, როგორც ფილოსოფოსები იტყვიან, სოციალურად კონსტრუირებულ რეალობას. თუმცა კი ჯერ ბევრი მიკლია, სანამ რაიმე ახალ კონტექსტს მივაგნებდე. და, ალბათ, სწორედ ეს არის ბედისწერით განსაზღვრული ფილოსოფოსობა.

კარლოს კასტანედას ერთ-ერთი პერსონაჟი დონ ხენარო მას შემდეგ, რაც მისი მისტიკური ინიცირება მოხდება, სახლში დაბრუნებას ვეღარ ახერხებს. რეალური ადამიანებისა და სოფლების ნაცვლად მას გზად მხოლოდ ფანტომებიღა ხვდება. იგი ხან ერთი მიმართულებით ეძებს თავის სოფელს _ ანუ იმ ექსისტენციალურ კონტექსტს, რომელიც მიატოვა, ხან _ მეორე, სანამ არ დარწმუნდება, რომ ამიერიდან ვეღარასოდეს მიაგნებს თავის სოფელს – იქსტლანს. იგი მოხეტიალეა, სამშობლოს გარეშე დარჩა. იგი ჯაშუშია, რადგან სწავლობს და აკვირდება, რაც მთავარია, შეთქმულია იმ სიმულაციური სინამდვილის წინააღმდეგ, რომელშიც მოხვდა. იგი ფილოსოფოსია.
ერთხელ ერთმა პროფესიით ფილოსოფოსმა ხმამაღლა განაცხადა, რომ მერაბ მამარდაშვილი ფილოსოფოსი არ არის, რადგან ფილოსოფიური სისტემა არ შეუქმნიაო. არადა, ნიცშეს შემდგომ ფილოსოფიაში თითქმის აღარ იქმნება იმგვარი ფილოსოფიური სისტემები, ერთხელ და სამუდამოდ რომ შეავსებდენ ცოდნის მთელ სივრცეს და ადამიანურ ძიებებს საბოლოოდ წერტილს დაუსვამდნენ. ყველაზე მეტი, რისი გაკეთებაც თანამედროვე ფილოსოფოსს ძალუძს, მეტაფორების ახლებური ამეტყველებაა. პოლ ვალერი ამბობს, რომ საშიში იწყება მაშინ, როდესაც მიიჩნევ, რომ ყველაფერს მიხვდი. დღეს ფილოსოფოსი, უპირატესად მეტაფორებს ქმნის. ჰოდა ერთი ამგვარი და, ვფიქრობთ, სრულიად გენიალური მეტაფორა მამარდაშვილმაც დაგვიტოვა, როდესაც მან ფილოსოფოსი ჯაშუშს შეადარა. კიდევ ერთხელ მინდა მას მივუბრუნდეთ: ალბათ, ჯაშუში და მოხეტიალე ფილოსოფოსის მარადიული მეტაფორებია. როგორც სოკრატე ამბობდა, იგი ხომ არ არის ბრძენი, რომ გარკვეულ წარმოდგენათა ტახტზე შეეძლოს საკუთარი სიბრძნის დასვენება. იგი სიბრძნის მოყვარულია, მაშასადამე გზას არის დამდგარი და ჯაშუშივით აკვირდება, რა ხდება, რათა აღრიცხოს და კიდევ ერთი სასოწარკვეთილი ცდა განახორციელოს იმისა, რომ ერთხელ და სამუდამოდ დაასკვნას, რა არის არსებული. იგი მუდამ თბილ, გარკვეულობებითა და მშვიდი ინტელექტუალური აურით გაჟღენთილ კაბინეტზე ოცნებობს და ამის ნაცვლად მუდმივი ინტელექტუალური ჟონგლიორობა უწევს, რათა გარემომცველები თავის საჭიროებაში დაარწმუნოს. ხანგამოშვებით კი, იშვიათ წამებში, თვალს მიეფარება ხოლმე, რათა გაერკვეს, თუ რა ხდება.

ძნელი მისახვედრი არ არის, რომ თავად ფილოსოფოსიც ადამიანის მეტაფორაა და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გამჟღავნებაა იმისა, თუ რა არის ადამიანი. გავიხსენებ ფიხტეს: ყოველი არსება არის ის, რაც ის არის. მხოლოდ ადამიანი არ წარმოადგენს იმთავითვე არაფერს. ის, რაც ის არის, იგი უნდა გახდეს. ამდენად, ქმნადობითობაა ადამიანის მთავარი ნიშანი. ფილოსოფოსი მხოლოდ იმით განსხვავდება სხვა ადამიანებისაგან, რომ მან, თუ შეიძლება ითქვას, პროფესიულად იცის (ყოველ შემთხვევაში, უნდა იცოდეს), რომ ვერ გაექცევა ვერც გზას, ვერც რისკს აზროვნებისა და ვერც სასოწარკვეთას იმის გამო, რომ ყოფიერების წამიერად განცდილი ყოვლადსისრულე მხოლოდ წამიერ რამედ რჩება. სხვა დროს კი მან ნარკომანივითა და ლოთივით გამუდმებით უნდა უმატოს დოზებს იმის ილუზიით, რომ ეს ხელოვნური ხერხი მას ყოვლადსისრულის ბედნიერ განცდას მოუტანს. ხოლო საიმისოდ, რომ სხვებმა არ განდევნონ კონტექსტიდან, როგორც ვთქვი, ათასგვარ ინტელექტუალურ ჟონგლიორობას მიმართავს.

ღმერთმა იცის, რა ხრიკების გამოგონება არ ძალუძს მას. დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ იმ იდეოლოგიათა უმრავლესობა, რომლებშიც ადამიანები მახინჯ სხეულებად იზრდებიან, ამგვარი ფილოსოფოსი-ჟონგლიორების შეთხზულია. იგი იმ ალქიმიკოსსა ჰგავს, რომელიც ლუკმა-პურის მოსაპოვებლად და თავისი ფარული ძიებების სახსრების საშოვნელად იძულებულია, ვინმე დიდებული გააბითუროს, ოქროს გაშოვნინებო და შემდეგ აპამპულავებს მას მოოქროვილი, ვითომც და ოქროდ ქცეული ლურსმებით, მრავლად რომ ინახება ალქიმიურ მუზეუმებში.

ალბრეხტ დიურერს (1471-1528) აქვს გრავიურა “მელანქოლია” (1514). იგი მხატვარმა, თუ შეიძლება ითქვას, თავისი “აკმეს” ასაკში შექმნა, მაშინ, როდესაც 43 წლის ასაკში მიაღწია სულის იმ მდგომარეობას, როდესაც მამაკაცი თანდათან თავისუფლდება ილუზიებისაგან და ამის შემდეგ მას ან ფარული და უწყვეტი დეპრესია ელის, ან მის წინაშე გადაიშლება ის პერსპექტივები, რომლებიც არაფრით ჰგვანან ცხოვრების შესახებ ადრეულ წარმოდგენებს. სხვაგვარად ვიტყვი: ეს ის ასაკია, როდესაც ადამიანი საკუთარი სიკვდილის თანხლებით იწყებს არსებობას და ეს განსაზღვრავს კიდეც მას, როგორც სიმწიფის ასაკში მყოფს. ამ ნახატში მელანქოლიით შეპყრობილი, ალბათ, ალქიმიკოსის განმასახიერებელი ფრთოსანი ქალი ალქიმიური და სადურგლო ინსტრუმენტების გარემოცვაშია. მიუხედავად იმისა, რომ დიურერის ბიოგრაფები ვერ ადასტურებენ ალქიმიურ მოძღვრებებთან მის კავშირს (და თუ იგი მაინც ეხებოდა ამ სფეროს, ალბათ, უმალ როგორც თავისი ეპოქის შვილი და თავისი კულტურული კონტექსტის წევრი), მან ერთ-ერთი ფსიქოლოგიური ტემპერამენტის გამოსახატავად სწორედ ალქიმიის კონტექსტი აირჩია, ანუ ის საქმიანობა, რომელსაც დიურერის ეპოქაში, ალბათ ყველაზე მეტი უფლება ჰქონდა პრეტენზია განეცხადებინა თავისუფალ ინტელექტუალიზმზე. ალქიმიკოსები ხომ თავისუფალნი იყვნენ რომელიმე საჯარო იდეოლოგიის ერთგულებისაგან და თავისუფლად ეცნობოდნენ უცხო (იუდეველურ,მუსლიმურ და სხვა) კულტურებში დაგროვილ ცოდნას, საკუთარ არსენალში რთავდნენ მას და ამით ქმნიდნენ მეცნიერების იმ უნივერსალურ ლინგვისტიკას, უფრო სწორედ, პირველსახეს იმ უნივერსალური ლინგვისტიკისა, რომელსაც დღეს სეკულარულ მეცნიერებას ვუწოდებთ. ამ ლინგვისტიკისათვის დამახასიათებელი იყო არა მხოლოდ კულტურულ-რელიგიური საზღვრების გადალახვა, არამედ მოპოვებული ცოდნისა და სემანტიკური არსენალის ფორმალიზებაც, რათა იგი უნივერსალური ყოფილიყო ნებისმიერი კულტურისა და რელიგიის წარმომადგენლისათვის. სწორედ ამ ტენდენციამ შვა მოგვიანებით ნიუტონის ზედმიწევნით ფორმალიზებული, ეგალიტარულ სივრცესა და დროზე აგებული ინტელექტუალური სამყარო, თუ შეიძლება ითქვას, სეკულარული თეოლოგიის ეს უდიდესი ნიმუში. დიურერის ფრთოსანი არსება სწორედ ამ “დიად საქმეს” (სწორედ ასე უწოდებდნენ ალქიმიკოსები ფილოსოფიური ქვის მოპოვებას) ემსახურება და ინსტრუმენტებითა და მაგიურ-მისტიკური სიმბოლოების მთელი არსენალით გარემოცულს ფრთები დაუშვია და მელანქოლიას მისცემია. მელანქოლია ხომ სხვა არაფერია, თუ არა ჩიხში შესული სულის მდგომარეობა, რომელსაც გიგანტური შრომა გაუწევია და იძულებულია, აღიაროს, თუ რამდენად ამაო იყო მთელი მისი ძალისხმევა, რომ მთელი ეს იარაღი, კოლბები, იდუმალი ვერბალური ვიბრაციები თუ საკუთარი განწყობილებების მაგიური მართვა ამაოა დიადი მიზნის მისაღწევად. მან, ცხადია, ყველა პროფანზე უკეთ იცის, თუ რა ფასი აქვს მთელს ამ არსენალს და თუკი უსაზღვრო ძალისხმევით რაიმეს მიაღწია, მხოლოდ ინტელექტუალური არსენალის სირთულესა და დახვეწილობას, მხოლოდ იმ ლინგვისტიკას, რომელსაც მხოლოდ საკუთარ თავთან მიმართებაში გააჩნია საზრისი, უკვე თავადვე აწარმოებს საკუთარ თავს, როგორც პარალელურ რეალობას. არსებითად იგი ქსოვს საკუთარ თავში ჩაკეტილ ინტელექტუალურ ქსოვილს, რომელსაც ფანჯრები არ გააჩნია და რომელიც ჰერმეტულია იმ ყოფიერების მიმართ, რომლის გაგებასა და გარდაქმნასაც იგი ცდილობდა.

ეს, ცხადია, გულახდილობისას. სხვა დროს კი ალქიმიკოსი მოირგებს იდუმალი ცოდნის აურას და ისე ეცხადება თავის გონებასუსტ კლიენტებს. ხოლო თუ მას სხვა არაფერი უნდა, თუ არა ლუკმა-პური და იდუმალ ჭეშმარიტებათა მფლობელის ნიღაბი, თუკი იგი განუდგება გზას და ყალბისმქნელობას სჯერდება, იგი ცუდი ფილოსოფოსია, ან, უფრო სწორად სულაც არ არის ფილოსოფოსი. ფილოსოფოსი ხომ ყოველთვის ფარულად გულისხმობს რაღაც კიდევ სხვას, რაღაც მისთვის ძვირფას მიგნებებს, იმას, რითაც შეუძლია, ღვთის წინაშე თავი იმართლოს და საკუთარი ღირსება დაადასტუროს მაშინ, როდესაც მიწიერი გზის ბოლოს ანგარიშებს მიუყრიან ფეხებში. ყოველ ფილოსოფოსს, თუნდაც ძალზე სუსტს, აქვს რაღაც მსგავსი სათუთად გადანახული თავის საგანძურში, რითაც შეუძლია იმ ოჯახის წევრად იგრძნოს თავი, რომელშიც თალესი, სოკრატე, პლატონი, არისტოტელე, კანტი, ჰაიდეგერი, ბოდრიარი და სხვები ცხოვრობენ. თუ არა და, სწორედ საჯარო იდეოლოგიათა შემქმნელებს ეხება ნაპოლეონის ცნობილი რეპლიკა, პაპთან კონკორდატის გაფორმებისას წარმოთქმული: ისევ ეს მღვდლები მირჩევნია მისტიფიკატორ ავანტიურისტ კალიოსტროს, კანტსა და მთელ ამ გერმანელ მეოცნებეებსო. კანტთან დაკავშირებით იგი, ცხადია, ცდებოდა (ჩანს, ცუდად იცნობდა მის ნააზრევს) და მაინც, ეს სიტყვები ზუსტად გამოხატავს ზიზღს ყოველგვარი ინტელექტუალური ჟონგლიორობის მიმართ.

არა აქვს მნიშვნელობა, ეს სათუთად გადანახული, მართლაც ღირებულია საყოველთაო ღირებულების აზრით, თუ _ არა. მთავარი ის არის, რომ ეს რაღაც ერთი აგურია მისი “შინ”-ის აგების გზაზე. ან, ყოველ შემთხვევაში, მას რაღაც გარკვეულობა მაინც შეაქვს მის უსასრულო და უთავბოლო ხეტიალში. ცხადია, მას იმის იმედიც აქვს, რომ ერთ დღესაც აღარ დასჭირდება თვალთმაქცობა და თავისუფლად მიუძღვნის თავის არსებობას დაკარგული იქსტლანის ძიებას.

და, იქნებ, ფილოსოფოსობა, უბრალოდ, ბედისწერა კი არ არის, იგი, ამავე დროს, წყევლაცაა. თითქოს რომელიღაც დემონი დასწყევლის ადამიანს, რომ მას არ ეღირსოს “შინ” და მუდმივად სტუმრის მდგომარეობაში იყოს, სტუმრისა, რომელიც არასოდეს არავის სჭირდება და ყველას ფეხებში ედება და თავადაც გაჭიანურებულ სტუმრობად აღიქვამს საკუთარ ცხოვრებას. თუმცა, სტუმრის მეტაფორა მას კიდევ ანიჭებს რაღაც პოზიტიურ ფუნქციას: სწორედ სტუმარი ან მისი მოლოდინია, რისი წყალობითაც ადამიანები საკუთარ არსებობას აწესრიგებენ. საქართველოში საუკეთესო ოთახს სასტუმრო ოთახს უწოდებდნენ. ჩემს ბავშვობაში ეს უნდა ყოფილიყო განსაკუთრებული პეწით მოწესრიგებული ოთახი, სადაც ბავშვებსაც არ უშვებდნენ სათამაშოდ, ერთგვარი შელამაზებული ფასადი ოჯახისა, რომელშიც ოჯახის იდეალური რაობა უნდა ასახულიყო. მაგრამ, როგორც ვთქვით, თუ სტუმრობა ძლიერ გაჭიანურდა და ოჯახის წევრები ზედმეტად ხანგძლივად არიან იძულებულნი, რომ ამ ფასადით იცხოვრონ, იწყება მობეზრება და, ვინძლო, სტუმარი გააგდონ კიდეც. ხომ გააგდეს ისეთი სტუმრები, როგორებიც იყვნენ ეზოპე, სოკრატე, ან მაისტერ ეკჰარტი?! პირველი ორი მოკლეს კიდეც. მთავარი კი აქ ის არის, რომ თავად ამ მოხეტიალე ფილოსოფოსებს არ ჰქონდათ ის მეტაფიზიკური შინ, რომელშიც თავს მშვიდად და მყუდროდ იგრძნობდნენ, ვიღაცამ სადღაც და ოდესღაც ჭეშმარიტების ციალი დაანახა, გზაზე გაიყვანა და მარადი “მეფე შიშველიას” მთქმელის მდგომარეობაში ჩააყენა იგი. უფრო კი გარემომცველებს გამუდმებით ეპარებათ ეჭვი, რომ იგი ერთხელაც იტყვის ამას და ამიტომაც თავს არიდებენ. ამიტომაც თხზავს სოციოკულტურული გარემო თავის ფილოსოფოსებს, რომლებიც არავის არ ემუქრებიან იმით, რომ იტყვიან იმას, რასაც ფიქრობენ და, უფრო მეტიც, იმ მტკნარ აზრებსაც ფილოსოფიური სამოსით შემოსავენ, რომლითაც საშუალო ყოველდღიური მავანი თავის ცხოვრებას აღწერს. არადა, ეს უკვე იმიტაციაა ფილოსოფიისა და მასთან საერთო არა აქვს. კეთილდღეობასა და გარემომცველებთან თანხმობაში მყოფი ფილოსოფოსი მხოლოდ ნიღბის მატარებელია, მხოლოდ ინტელექტუალური კროსვორდების ამოხსნაში დახელოვნებული იმიტატორია, ოსტატურად რომ ჟონგლიორობს იმით, რაც მის წინამორბედ მოხეტიალეებსა და “შინ”-ის მაძიებლებს თავის ორეულად და ნაშთად დაუტოვებიათ. ასე იქმნება ის ფილოსოფიური მაკულატურა, რომლითაც განიდევნებიან შფოთის აღმძრავი და მოუსვენარი მოხეტიალეები.
მამარდაშვილმა მთელი თავისი შეგნებული ცხოვრება ოსტრაკიზმის საფრთხის მიჯნაზე გაატარა. ის, რაც მას ბოლო ორიოდე წლის განმავლობაში გადახდა, შეიძლება გაგებული იქნას კიდეც როგორც დროში გაჭიანურებული ოსტრაკიზმი.

აბა, ერთი წამით წარმოიდგინეთ ფილოსოფოსი, რომელიც ყოველგვარი საგანგებო სოციალური სანქციის გარეშე განაცხადებს, რომ ექსტატურმა და მისტიფიკაციურმა ეროვნულმა ვნებათაღელვამ შეიძლება ჭეშმარიტება დაგვავიწყოს ან რომ ლიბერალურ და დემოკრატიულ ღირებულებებში რაღაც ვერ არის წესრიგში და ისინი ადამიანის უკვდავ სულს მოქალაქის ფილისტერულ იდეაში ამწყვდევენ. არადა ეს ეჭვი ყველას გაგვჩენია, ყველას კარგად მოგვეხსენება, თუ როგორ შეიძლება ეს, ერთი შეხედვით, უნივერსალური ღირებულებები ადამიანის გაბითურების ინსტრუმენტად გადაიქცნენ, თანაც ისე, რომ ილუზია შეექმნას, რომ რასაც აკეთებს, თავისი ნებით აკეთებს. ისიც გავიხსენოთ, თუ ვირტუოზულად დახვეწილი საინფორმაციო ტექნოლოგიებისა და სტრატეგიების მეშვეობით როგორ რთავენ ადამიანებს, წმინდა ვიტეს კოლექტიურ როკვაში და, როგორც მერაბ მამარდაშვილი იტყოდა, როგორ აიძულებენ, მუდმივ სამიტინგო სიტუაციაში იცხოვრონ. ყველამ ვიცით ეს. ყველას კარგად მოგვეხსენება, რომ ყოველივე ამას ნაკლებად ან სულაც არა აქვს საერთო მამულიშვილობასთან ან ლიბერალურ და დემოკრატიულ ღირებულებებთან. ისიც კარგად მოგვეხსენება, თუ როგორ ცდილობენ მავანნი და მავანნი თავიანთი ფსიქოლოგიური პრობლემები საყოველთაო სიკეთედ მოგვართვან. ვიცით და ჩუმად ვართ. ჰოდა, გამოჩნდება მავანი მოხეტიალე ფილოსოფოსი და იტყვის ამას. იტყვის და განიდევნება _ დემოკრატიისა და ლიბერალიზმის ნორმების ყოველგვარი დაცვის გარეშე. უკეთეს შემთხვევაში, თავის რიგებში მიიწვევენ და, ცხადია, ეს მარადი მოხეტიალე უარს იტყვის მიწვევაზე. რადგან მას ასევე კარგად მოეხსენება, თუ რამდენი ბოროტება იმალება ამ ფენომენებში, როდესაც ადამიანები პატიოსნად არ აზროვნებენ და როგორ ათამაშებთ მათ კაცობრიობის მტერი. მისთვის ერთნაირად უცხოა თავისუფლების აბსტრაქტული იდეაც, ერთგანზომილებიანი ფსევდორელიგიური აზროვნებით ჩანაცვლებული რელიგიურობაც და ის ნაციონალიზმიც, რომელიც სხვა არაფერია, თუ არა გიგანტურ კუნსტკამერაში, როგორც მამარდაშვილი იტყოდა, გიგანტურ აქვარიუმში ცხოვრებისაკენ მოწოდება. ჰოდა, ამიტომაც არის იგი მოხეტიალე და საიმისოდ, რომ როგორმე ჩაამთავროს თავისი ცხოვრება, იძულებულია, ხანგამოშვებით მაინც საკუთარ სინდისს ფეხი დააჭიროს და სათუთად გაუფრთხილდეს ყველაფერ იმას, რაც მას “შინ”-ის მაძიებელთა ოჯახთან აკავშირებს.
მან უკვე იცის, რომ არაფერი შეედრება იმ იშვიათ წამებს, როდესაც იგი თავს “შინ” გრძნობს, თუმცა კი ასეთი რამ მას იშვიათად ეწვევა ხოლმე. სოკრატე “ფედონში” აღტაცებით ლაპარაკობს თავის მომავალ “შინ”-ზე. მან თავისი ცნობიერების ჰორიზონტზე უკვე შენიშნა იგი, წამიერად თვალი შეავლო მის გაელვებას მართლად და პატიოსნად აზროვნების იშვიათი წუთების განმავლობაში. ალბათ, ძნელად თუ ვინმე გაიგებს ფილოსოფოსის სიხარულს, იშვიათ წამებში რომ ეწვევა ხოლმე. ძნელად თუ ვინმე გაიზრებს, თუ რა ბედნიერია იგი, როდესაც ჰაიდეგერის “თემშარას”, ბოდრიარის “ბოროტების გამჭირვალობას” ან მამარდაშვილის “აზროვნების ესთეტიკას” კითხულობს, ნიცშესეული ბავშვივით როგორ თამაშობს აზრის წმინდა საუფლოში და მთელს მის მოხეტიალე არსებობას როგორ ეძლევა იდუმალი და მაღალი საზრისი. ამას ბევრი ვინმე ვერ გაიგებს, მათ შორის ისინიც, ვისთვისაც ფილოსოფია ფილოსოფიური მაკულატურის გამრავლება და ცნებებით თვალთმაქცობით ადამიანების გაბითურებაა და მეტი არაფერი. ამას, ალბათ, მხოლოდ ის გაიგებს, ვისაც გალაკტიონის რომელიმე ლექსის წაკითხვისას სევდიანი ბედნიერების უცნაური და განუმარტავი განცდა სწვევია, ან ვინც თავისდაუნებურად გახევებულა ასეთივე მარადი მოხეტიალისა და ყოველგვარი სოციალური კონტექსტის უარმყოფის _ ფიროსმანის რომელიმე ნახატის წინაშე. არადა, ამ ბედნიერებისათვის ღირს არსებობა და იგი გაცილებით მეტია, ვიდრე ნებისმიერი სხვა რამ. ეს არის საკუთრივ შენი ბედნიერება და არა სხვათა ბედნიერებათა უბრალო გადმომღერება, როდესაც მთელი არსებით ცდილობ, რომ ანონიმური ბედნიერების რეზონანსში მოექცე. ეს ის მდგომარეობაა, რომელსაც მხოლოდ საკუთარი სულის მყუდროებაში შეიძლება მიაგნოს კაცმა ვინმე მასავით მოხეტიალესთან ერთად.

ჰერმან ჰესეს აქვს ერთი გენიალური მოთხრობა: “მოხილვა დილის ქვეყნისა”. მასში სწორედ ამგვარი მისტიკური მოგზაურობაა აღწერილი, რომელშიც მონაწილეობენ ისინი, ვისაც ვეღარსად და ვეღარასოდეს ნახავთ იქ, რასაც ფილოსოფოსები გრძნობად-კონკრეტულ გამოცდილებას უწოდებენ. გზა, რომელსაც გმირი გადის, თითქოს მხოლოდ მეტაფორებითა და სიმბოლოებით არის ნაგები. სწორედ ამ გზის მოსინჯვა გარწმუნებს ადამიანს, რომ შენი არსებობა რაღაც გაცილებით უფრო დიდი და ყოვლადმნიშვნელოვანი საზრისის შემცველია, ვიდრე აქამდე გეგონა. ძალიან დიდის. და ჩვენც ოდესმე გვერგება ის სიმშვიდე და ნათელი, რომელზეც, ალბათ, ფარულად მაინც, ბევრი გვიოცნებია.

დატოვეთ კომენტარი, თქვნი აზრი მნიშვნელოვანია!

თქვენი გამოხმაურება
შეიყვანეთ თქვენი სახელი