კ.გ. იუნგი:მე ვალდებული ვარ ვიცხოვრო ისე, როგორც მკარნახობს ჩემი ბუნება

1
1589

ჩემი მოგზაურობა ინდოეთში 1938 წელს ჩემი ინიციატივით არ მომხდარა. ამისათვის მე უნდა ვუმადლოდე ინდოეთის ბრიტანულ მთავრობას, რომელმაც  კალკუტის   უნივერსიტეტის 25 წლისთავთან დაკავშირებულ ზეიმში მონაწილეობის მისაღებად მიმიწვია.

მე ბევრს ვკითხულობდი ინდური ფილოსოფიის და რელიგიის ისტორიის შესახებ და დარწმუნებული ვიყავი, რომ აღმოსავლური სიბრძნე ადამიანის შესახებ შემეცნების ნამდვილი საგანძურია. მაგრამ, მე ყველაფერი ჩემი თვალით უნდა მენახა და კოლბაში ჩასმული ჰომუნკულუსის მსგავსად საკუთარი თავი უნდა შემენარჩუნებინა.

ინდოეთი სიზმარივით მომევლინა, მე ხომ ყოველთვის ვეძებდი საკუთარ თავს, საკუთარ სიმართლეს. მოგზაურობა ერთგვარი პრელუდია აღმოჩნდა, სანამ დავიწყებდი დაძაბულ მუშაობას ალქიმიურ ფილოსოფიაზე.

საქმიანობამ  მთლიანად ჩამითრია, თანაც, წაღებული მქონდა  გერხარდ დორნის ნამუშევრებიანი „Theatrum chemicum“-ის პირველი ტომი. მოგზაურობის დროს წიგნი თავიდან ბოლომდე შევისწავლე. ასე დავუკავშირე ერთმანეთს ევროპული ფილოსოფიის იდეები და ის შთაბეჭდილებები, რომლებიც დამრჩა ჩემთვის უცხო კულტურიდან, მათი აზროვნებიდან. მაგრამ, ერთიცა და მეორეც ეფუძნება ქვეცნობიერის თავდაპირველ სულიერ გამოცდილებას – აი, აქედან გამომდინარეობს ერთიანობა, მსგავსება, ან თუნდაც მიმსგავსება.

პირველად სწორედ ინდოეთში დავაკვირდი სრულიად განსხვავებულ, მაღალგანვითარებულ კულტურას.  აფრიკული შთაბეჭდილებები სულ სხვა იყო, ჩრდილო აფრიკაში მე არ მქონია შესაძლებლობა მესაუბრა ადამიანთან, რომელსაც შეეძლო გადმოეცა თავისი კულტურა სიტყვების საშუალებით. ინდოეთში კი მე შევხვდი ხალხს, რომლებიც ნაზიარები იყვნენ აღმოსავლეთის სულიერ მემკვიდრეობას და მქონდა შესაძლებლობა შემედარებინა ისინი ევროპელებისათვის.

ეს ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. მე ხშირად და საფუძვლიანად ვესაუბრებოდი სუბრამანია ჯერომს, მაისურის მაჰარაჯის გურუს, რომელსაც ვსტუმრობდი გარკვეული დროის განმავლობაში. შევხვედრილვარ ბევრ სხვა მასწავლებელსაც, რომელთა სახელები, სამწუხაროდ, არ მახსოვს. მეორე მხრივ, მე გავურბოდი ეგრედ წოდებულ „წმინდა ხალხთან“ შეხვედრას, რადგან უნდა დავრჩენილიყავი ჩემი სიმართლით და არ ამეღო სხვებისგან ის, რისი მიღწევაც თავად არ შემეძლო.

ეს,  ჩემი მხრივ,  წმინდა წყლის ქურდობა იქნებოდა, თუნდაც რომ მეცადა „წმინდა ადამიანებისგან“ რაიმე მესწავლა და მათი სიმართლე გამეთავისებინა. ეს მათი სიმართლე იყო, მე კი მხოლოდ ის მქონდა, რასაც მათგან ვგებულობდი. ეს იმას ჰგავს, რომ ევროპაში  მაცხოვრებელს, არ შემიძლია ვიმათხოვრო აღმოსავლეთში, მე ვალდებული ვარ ვიცხოვრო ისე, როგორც მკარნახობს ჩემი ბუნება.

ეს სრულებითაც არ მიანიშნებს იმაზე, რომ მე სათანადოდ ვერ შევაფასე ინდური „წმინდას“ ფენომენი, უბრალოდ, როგორც იზოლირებული მოვლენა,  მე ის კარგად ვერ დავინახე, ანუ არ მქონდა შესაძლებლობა შემეფასებინა იგი. ასე, მაგალითად, მე არ ვიცოდი რა იდგა მის წარმოთქმულ სიტყვების უკან – ნადვილად გულახდილობა, თუ  ანდაზისმაგვარი რაღაც, რომელსაც ასობით წლის განმავლობაში ავრცელებდნენ ქუჩებში.

ცეილონში ერთი საინტერესო ფაქტის მოწმე გავხდი. ვიწრო ქუჩაში, ურიკით  ერთმანეთს ორი გლეხი შეეჯახა. ბოდიშის მოხდის ნაცვლად, მათ ერთმანეთს უცხოსთვის არაფრის აღმნიშვნელი რამდენიმე ფრაზა უთხრეს: „ადუკან ანატმან“, რაც ნიშნავდა: „წარსული შფოთვები, გულიდან შორს!“. რა იდგა ამ სიტყვებს უკან – მხოლობით რიცხვში არსებული კეთილი ფრაზა, თუ გავრცელებული ფორმულა?

ინდოეთში ძირითადად მაინტერესებდა ბოროტების ფსიქოლოგიური არსის პრობლემა. ევროპის სულიერ ცხოვრებასთან შედარებით, გამაოცა იმ ფაქტმა, რომ  აქ არ არსებობდა წინააღმდეგობები. ეს პრობლემა სრულიად განსხვავებული კუთხით დავინახე. განათლებულ ჩინელთან საუბრის დროს, მე კიდევ ერთხელ გამაოცა ამ ხალხის თვისებამ – მიიღონ ეგრედ წოდებული „ბოროტება“ ისე, რომ არ დაკარგონ საკუთარი სახე.

დასავლეთში ასეთი რამ შეუძლებელია. მაგრამ, აღმოსავლელი ადამიანისთვის მორალის საკითხი არ დგას პირველ ადგილას, მისთვის სიკეთე და ბოროტება ბუნების განუყოფელი ნაწილებია და წარმოადგენს ერთი და იგივე რამის სხვადასხვა საფეხურს და თვისებას.

მე დავინახე, რომ ინდური სულიერება თანაბრად იღებს სიკეთეს და ბოროტებას. ქრისტიანი ილტვის სიკეთისკენ, მაგრამ აკეთებს ბოროტებას, ინდუსი კი, მედიტაციებისა და იოგას საშუალებით, საკუთარ თავს სიკეთისა და ბოროტების მიღმა გრძნობს. ასეთი განლაგებით, სიკეთე და ბოროტება კონტურებს კარგავს, რასაც საბოლოოდ სულიერ  მდგრადობასთან მივყავართ. ამიერიდან არ არსებობს არც სიკეთე, არც ბოროტება. უკეთეს შემთხვევაში, არსებობს „ჩემი“ სიკეთე და „ჩემი“ ბოროტება, ის, რაც მე მეჩვენება სიკეთედ, ან ბოროტებად. აქედან შეგვიძლია ვაღიაროთ ის პარადოქსიც, რომ ინდურ სულიერებას არ ჭირდება არც სიკეთე და არც ბოროტება, ის დატვირთულია  წინააღმდეგობებით და ნირვანა აუცილებელი პირობაა  უკანასკნელისგან და ათასი სხვა რამისგან განთავისუფლებისთვის. 

ინდუსის მიზანია არა მორალური სრულყოფილება, არამედ ნირვანას მდგომარეობა. მას სურს საკუთარი ბუნებისგან თავის დაღწევა. მედიტაციის საშუალებით ის აღწევს სიმსუბუქისა და სიცარიელის მდგომაროებას, ასეთი ხერხით საკუთარ თავს ათავისუფლებს . მე კი,პირიქით, მინდა დავრჩე ისეთი, როგორიც ვარ –  არ მინდა უარის თქმა ადამინებთან ურთიერთობაზე, ბუნებაზე,  ჩემს თავზე და ჩემს ფანტაზიებზე. დარწმუნებული ვარ, რომ ეს ყველაფერი ნაბოძები დიდი სასწაულია. ბუნებას, სულს და ცხოვრებას მე  ღვთაების ერთგვარ განვითარებად აღვიქვამ – მეტი რისკენ უნდა მიისწრაფოდეს ადამიანი? ჩემთვის, ცხოვრების უმაღლესი არსი მდგომარეობს იმაში, რომ  ის არსებობს, და არა იმაში, რომ ის არ არსებობდეს.

მე არ ვცნობ R tout prix (ნებისმიერ ფასად – ფრანგ.) გათავისუფლებას და არ შემიძლია ჩემი თავი გავათავისუფლო იმისგან, რასაც არ ვფლობ, რაც არ გამიკეთებია და არ განმიცდია.

ჭეშმარიტი გათავისუფლება მოდის მხოლოდ მაშინ, როდესაც შენ ამისთვის ყველაფერს აკეთებ, წირავ ყველაფერს რაც გაქვს და ასრულებ დასახულ მიზნებს. ხოლო, თუკი მე გავრბივარ ჩემი პრობლემებისგან და ჩემს თავს  თანაგრძნობას და თანამონაწილეობას ვართმევ, მაშინ მე ვანადგურებ ჩემი სულის რაღაც ნაწილს. 

რა თქმა უნდა, შესაძლებელია, რომ თანაგრძნობის და თანამონაწილეობის ჩემი წილი ძალიან დიდი ფასი დამიჯდება და საფუძველი მაქვს მასზე უარი ვთქვა. მაგრამ, ამ შემთხვევაშიც საუბარი გვაქვს მხოლოდ საკუთარ „non possumus“-ზე (შეუძლებლობა. – ლათ) და ვეგუები რაღაც მნიშვნელოვანის დაკარგვას, ამოცანის გადაჭრის უძლურებას.  სწორედ ასე ცვლის რეალური ქმედების არ არსებობას საკუთარი უძლურების გააზრება.

ადამიანი, რომელიც არ გადაიტანს საკუთარი განცდების ჯოჯოხეთურ ცეცხლს, ვერ დაძლევს მათ. თქვენ შეიძლება არ იცოდეთ, მაგრამ, ეს განცდები იქვე, მეზობელ სახლში იმალება. ცეცხლმა ნებისმიერ მომენტში შეიძლება დაწვას სახლი. ის, რასაც ჩვენ  გავურბივართ, ვითომ ვივიწყებთ, სინამდვლიეში ჩვენს მახლობლად არის. საბოლოოდ ის დაგვიბრუნდება, მაგრამ უკვე გაორმაგებული ძალით. 

ჰაჯარუჰაში (ორისა) მე შევხვდი ერთ ინდოელს, რომელმაც ტაძარში გაყოლა და ტაძრის დიდი გამოქვაბულის ნახვა შემომთავაზა. მთელი პაგოდა შევსებული იყო უცენზურო ქანდაკებებით. ჩვენ დიდხანს ვმსჯელობდით ამ ფაქტზე. ჩემი გამცილებელი ამ ქანდაკებებში სულიერი სრულყოფილების საშუალებას ხედავდა. მე მას შევეწინააღმდეგე და  გლეხების პატარა დაჯგუფებაზე მივუთითე. ისინი პირღია შესცქეროდნენ ამ დიდებულებას:საეჭვოა ეს ადაიანები დაინტერესებული ყოფილიყვნენ სულიერი სრულყოფილებით, უფრო რეალურია, რომ მათი აზრები სექსუალურ ფანტაზიებს ჰქონდა შეპყრობილი.

ამაზე ინდოელმა მიპასუხა: „აი, ეს არის მთავარი. შეუძლიათ კი მათ როდესმე მიაღწიონ სულიერ სრულყოფილებას, თუ არ შეასრულებენ საკუთარ კარმას? ეს ფიგურები აქ სწორედ ამისთვისაა, ისინი ადამიანებს დჰარმას (სიკეთეს) ახსენებენ, რადგან თუ არ აცნობიერებ სიკეთეს,  ის შეიძლება დაგავიწყდეს“.

ასეთი ახსნა ჩემთვის უცნაური იყო, თუმცა ჩემს თანამგზავრს მართლაც მიაჩნდა, რომ ახალგაზრდა ადამიანებს შეუძლიათ  სექსუალურობის დავიწყება. ის სერიოზულად მიმტკიცებდა, რომ ისინი ცხოველებივით გაუცნობიერებლები არიან და ქადაგება სჭირდებათ. მისი სიტყვებით, სწორედ ამ მიზნისთვის არსებობს ასეთი გაფორმება. ტაძარში შესვლის წინ ადამიანებმა უნდა გაიხსენონ საკუთარი დჰარმა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მათი ცნობიერი არ გაიღვიძებს და ისინი ვერ მივლენ სულიერ სრულყოფილებამდე.

როდესაც ჩვენ შევედით ჭიშკარში, ინდოელმა ორ „მაცდუნებელზე“ მიმითითა – ეს იყო ორი მოცეკვავე ქალის  ქანდაკება, ისინი იცინოდნენ, თითქოს შემსვლელებს ესალმებოდნენ. „ხედავთ ამ მოცეკვავე გოგონებს? აქაც იგივე აზრია. რა თქმა უნდა, მე არ ვგულისხმობ იმათ, ვინც ცნობიერის რაღაც დონეს მიაღწია, ჩვენ ასეთ საგნებზე მაღლა ვდგავართ, მაგრამ ამ გლეხ ბიჭებს შეხსენება და გაფრთხილება სჭირდებათ“ .

როდესაც ჩვენ გამოვედით ტაძრიდან, დავიწყეთ ლინგამების ხეივანში ჩასვლა, მან უცებ მითხრა: „ხედავთ ამ ქვებს? იცით რას აღნიშნავენ ისინი? მე გაგიმხელთ უდიდეს საიდუმლოს“. მე გაკვირვებული ვიყავი: მეგონა, რომ ამ ქვების ფალოსური მნიშვნელობა ბავშვისთვისაც ნათელი იყო. მაგრამ, მან სრული სერიოზულობით ყურში ჩამჩურჩულა: „ეს ქვები, მამაკაცის სხეულის ინტიმური ნაწილია“. მე ველოდი, რომ ის  ღმერთ შივას სიმბოლოს შესახებ მეტოყდა რამეს. გაოგნებულმა შევხედე, მან კი მხოლოდ სერიოზულად დამიქნია თავი, თითქოს მეუბნებოდა: „დიახ, ეს სიმართლეა. თქვენ კიდევ, თქვენი ევროპული უმეცრებით, ამას ვერასდროს ვერ მიხვდებოდით!“

როდესაც ამ ისტორიის შესახებ ჰენრიხ ციმერმა გაიგო, მან აღფრთოვანებულმა წამოიძახა: „ძლივს, რაღაც მნიშვნელოვანს გავიგებ ინდოეთის შესახებ!“

სანჩის სტუპამ (გუმბათოვანი ნაგებობა) ჩემში მოულოდნელად ძლიერი გრძნობა გამოიწვია: ასე ხდება, როდესაც ვხედავ რაღაც განსაკუთრებულს – საგანს, პიროვნებას, ან იდეას – რომელიც ჩემთვის ბოლომდე გასაგები არ არის. სტუპა დგას კლდოვან გორაკზე, რომლის წვეროსკენ  დიდი ქვებით გაწყობილი მოხერხებული ბილიკი მიდის.  ეს ტაძარი – სფეროსებური ფორმის რელიქვიების შესანახი ადგილია, იგი ერთმანეთზე დაწყობილ ორ გიგანტურ ბრინჯის თასს წააგავს. ინგლისელებმა ის  გულდასმით აღადგინეს. 

ამ ნაგებობებიდან უდიდესი გარშემორტყმულია ოთხი ლამაზად გაფორმებული ჭიშკრით. თქვენ შედიხართ – ბილიკი უხვევს მარცხნივ, შემდეგ ისრის მიმართულებით ურტყავს წრეს. ბუდას ოთხი ქანდაკება მიმართულია ოთხ მხარეს. ერთი წრის გავლის შემდეგ გადადიხართ მეორე წრეზე, რომელიც მდებარეობს მის პარალელურად, ოღონდ ოდნავ მაღლა. ხეობის ფართო პანორამა, თვითონ სტუპები, ტაძრის ნანგრევები, სიმშვიდე და განმარტოვება – ამ ყველაფერმა ამაღელვა და მომნუსხა. მე დროებით დავტოვე ჩემი თანამგზავრები და ამ ადგილის ატმოსფეროში ჩავიძირე.

სადღაც შორს გაისმა გონგის რიტმული დარტყმების ხმა,  ხმა ნელ-ნელა ახლოვნდებოდა. ეს აღმოჩნდა იაპონელ მომლოცველთა ჯგუფი. ისინი ერთმანეთის მიყოლებით მოძრაობდნენ და პატარა გონგებს ურტყავდნენ, თანაც უძველეს ლოცვას სკანდირებდნენ: „om mani padme hum“ (ო, ლოტოსზე მჯდომო საგანძუროვ – სანსკრ.). გონგის დარტყმა მოდიოდა „pum“-ზე. მომლოცველები დაიხარნენ სტუპას წინ და შევიდნენ ჭიშკარში. იქ, ბუდას ქანდაკების წინ ისინი ისევ დაიხარნენ, თან სიმღერასავით ამბობდნენ ლოცვის მაგვარ რაღაცას, შემდეგ ორჯერ დაარტყეს წრე და ჰიმნით მიესალმნენ ბუდას ყველა ქანდაკებას. 

მე მათ თვალი გავაყოლე, სულიერად მე მათთან ერთად ვიყავი და უხილავ მადლობებს ვუგზავნიდი, რადგან, მათი გამოჩენა შეპყრობილი გრძნობების გამოხატვაში დამეხმარა.

ჩემი მღელვარება იმაზე მიუთითებდა, რომ სანჩის გორაკი  ერთგვარ ცენტრად მომევლინა. ეს იყო ბუდიზმი, რომელიც მე ახლიდან დავინახე. ბუდას ცხოვრება ჩემს წინაშე თვითმყოფადობის იდეად წარდგა, ეს იყო მისი არსი. ეს იდეა იდგა ყველა ღმერთზე მაღლა, იგი იყო ადამიანის ყოფიერების არსი.  unus mundus-ის  (ერთიანი სამყარო. – ლათ.) მსგავსად იგი თავის თავში მოიცავს ყოფიერებას და მის შესახებ ცოდნას – რომლის გარეშეც არაფერი არ არსებობს.

ბუდამ დაინახა და გაიაზრა ადამიანის ცნობიერების კოსმოგონიური არსი, ესმოდა, რომ თუ ადამიანი დაუშვებს რომ ეს სინათლე ჩაქრეს,  სამყარო გადაიქცევა უკუნეთობად, არარაობად. შოპენჰაუაერის უდიდესი დამსახურებაა ის, რომ ეს მანაც აღიარა.

ქრისტე, ისევე როგორც ბუდა, თავის თავში მოიცავს თვითმყოფადობას, მაგრამ სრულიად განსხვავებული აზრით. ორივე მათგანმა გაიმარჯვა ამ სამყაროზე: ბუდამ, ასე ვთქვათ, საღი გონებით, ქრისტემ – გამოსასყიდი მსხვერპლით. ქრისტიანობა ასწავლის განცდას, ბუდიზმი – დანახვას და კეთებას. ორივე გზას ჭეშმარიტებისკენ მივყავართ, მაგრამ ინდოელისთვის ბუდა ადამიანია, სრულყოფილი, მაგრამ მაინც ადამიანი, მით უმეტეს, იგი ისტორიული პიროვნებაა და ადამიანებს უფრო ადვილად შეუძლიათ მისი გაგება. ქრისტე ადამიანია და ამავე დროს ღმერთი, ამის გაგება გაცილებით რთულია. ბუდა მოქმედებდა  ისე, როგორც საჭიროდ მიაჩნდა, მან სრულად განვლო თავისი ცხოვრება და ღრმა სიბერეში გარდაიცვალა. ქრისტე კი იყო ის, ვინც უნდა ყოფილიყო – მან ძალიან ცოტა ხანს იცოცხლა.

1 გამოხმაურება

დატოვეთ კომენტარი, თქვნი აზრი მნიშვნელოვანია!

თქვენი გამოხმაურება
შეიყვანეთ თქვენი სახელი